مزارات ایران و جهان اسلام

سایت علمی پژوهشی زیارتگاه های ایران جهان اسلام (امامزاده ، بقعه، آرامگاه، مقبره، مزار، گنبد، تربت، مشهد، قدمگاه، مقام، زیارت، معرفی عالمان انساب، کتابشناسی مزارات و زیارت و انساب

مزارات ایران و جهان اسلام

سایت علمی پژوهشی زیارتگاه های ایران جهان اسلام (امامزاده ، بقعه، آرامگاه، مقبره، مزار، گنبد، تربت، مشهد، قدمگاه، مقام، زیارت، معرفی عالمان انساب، کتابشناسی مزارات و زیارت و انساب

مزارات ایران و جهان اسلام
سایت علمی پژوهشی زیارتگاه های جهان اسلام (معرفی بیش از چهل هزار زیارتگاه)
جستجو



در اين وبلاگ
در كل اينترنت
آخرین نظرات
خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه وبسايت ایمیل خود را در کادر ذيل وارد نموده و دکمه ارسال به خبرنامه را بزنید. پس از تکميل مراحل ثبت نام و دريافت اولين ايميل از خبرنامه، روي لينک فعال سازي کليک نمائيد.

لطفا آدرس ايميل خود را وارد کنيد:

FeedBurner

طبقه بندی موضوعی

این مسجد به فاصله کمى از حرم حضرت معصومه … در ابتداى خیابان آستانه واقع شده است. بناى اوّلیّة مسجد را به زمان امام حسن عسکری ‰ منسوب می‌دادند که با اجازة ایشان توسّط احمد بن اسحاق اشعرى وکیل آن حضرت در اواسط قرن سوّم هـ . ق در قم بنا شده است.

این مسجد تاکنون چندین بار مرمّت و تعمیر شده است. بنابر این قدیمى نیست امّا اصل آن به قرن‏ها پیش باز مى‏گردد که در هر دوره‏اى به دست بازسازى سپرده شده است. به هر حال ساختمان این مسجد دیدنى است و هر گوشه آن هنرهاى معمارى و تزیینى مشاهده مى‏ شود.

مسجد از چهار شبستان، یک ایوان و یک سرداب زیبا تشکیل شده است.

ایوان مهد علیا صفوى: این ایوان از آثار مهد علیا، همسر یا مادر سلیمان صفوى است که در سال 1129 هـ . ق بنا شده است. این ایوان به دهانه 11، طول 12 و ارتفاع 14 متر، داراى جدار و جرزهاى آجرى و محرابى زیبا و آراسته به گچبرى و کتیبه‏اى کمربندى و پوشش رسمى بندى در سه قسمت با نُه غرفه یا صفّه‏هاى فوقانى است که با چندین درگاه از طرفین به دو شبستان شرقى و غربى مرتبط مى‏شود.

جرزهاى طرفین ایوان به قطر چهار متر و روى هم جرزى سه صفّه، محرابى ساخته شده که صفّة اوّلى و دوّمى داراى پوشش مقرّنس گچى هستند. از صفّه دوّم درى به غرفه‏هاى ایوان باز مى‏شود که امروزه جلوى آن را مسدود نموده‏اند.

غرفه‏هاى چهار گانه طرفین ایوان با صفّه‏هاى زیباى جلوى آن‌ها در قطر پایه ساخته شده‏اند و پوشش آن‏ها مانند پوشش سه صفّه جنوبى، مقرنس گچى است و بغله اسپرشان با نقشه ملات سازى طلایى آراسته شده است. در سینه اسپر صفّه‏هاى مقابل قسمت کاشى‌کارى ورودى آن به خط بنایى از کاشى‏هاى دوالى و در صفّه وسطى چهار نام محمّد به طور معکوس مى‏شود. در صفّه طرفین، چهار نام على به صورت معکوس، خوانده مى‏شود. غرفه‏هاى دو طرف ایوان به صفّه‏هاى مقابل راه دارد.

در کمربند ایوان، زیر صفّه‏ها کتیبه‏اى گچبرى به خط برجسته ثلث وجود دارد که روى آن تمام سورة مبارکة جمعه و در ادامة آن تاریخ بنا، با عبارت «فى سنة تسع و عشرین و مائه بعد الالف 1129) و سپس هفت آیه از سورة مبارکه «تبارک الذى بیده الملک» منتهى به جمله «تکاد تمیز من الغیظ» خوانده مى‏شود.

یکى دیگر از آثار ارزنده هنرى این ایوان، محراب زیبایى به شکل چند ضلعى هفت ترکى مزیّن به گچبرى‏هاى اصیل و مستند است که تاریخ ساخت را نیز همچنان حفظ کرده است. دهانه محراب دو متر و ارتفاع آن سه متر است و داراى ازاره‏اى به ارتفاع 20/1 سانتى‏متر، مزیّن به کاشى‏هاى منقّش هفت رنگ قدیمى است که بالاى آن گچبرى با نقشه ملات سازى به صورت آجرى دیده مى‏شود که در کمرگاه آن مقرّنس ریزى وجود دارد. کمربندى به عرض سى سانتى‏متر و روى آن در سینه هر یک از اضلاع هفت گانه ترنجى اعم از فلکه‏اى و بیضى مشاهده مى‏شود که داراى کتیبه‏اى به خط برجسته ثلثى ریحانى گچبرى شده همراه با کنده کارى است. در میان هر ترنج عباراتى به شرح زیر خوانده مى‏شود:

در ترنج نخست نوشته شده: «عمل کلب على بن سلطان القمّى». همین متن در ترنج آخر نیز مشاهده مى‏شود و همچنین در کنار آن آمده است: «فى سنه تسع و عشرین و مائه بعد الالف 1129». ترنج‏هاى دوّم و ششم قرینة یکدیگر هستند و روى یکى «یا قاضى الحاجات یا رفیع الدرجات یا مستعان یا سبحان». و روى دیگر هفت نام از اسامى جلاله به این ترتیب ذکر شده است: «یا غفران یا مستعان یا برهان یا سبحان یا رضوان یا حنّان یا منّان». این اسما به صورت دورى رسم شده چنان که از تداخل «الف»ها نقوش بدیعى تجلى مى‏نماید. و در ترنج‏هاى سوّم و پنجم در هر یک «جنّات عدن مفتحةَ لهم الابواب» و در ترنج وسطى به صورت معکوس چهار بار نام حضرت على‏ ‰ گچبرى شده است.

شبستان‏ها: دو طرف ایوان، دو گوشواره یا شبستان وجود دارد که از هر یک دو درگاه به ایوان و سه درگاه به صحن گشوده مى‏شود و در برابر آن‌ها درهاى سراسرى یا شبکه آجرى نصب شده است. گوشوار غربى به مساحت 12×11 متر مشتمل بر نُه چشمه پوش بر فراز چهار ستون آجرى با محرابى آراسته به کاشى‏هاى گرهى دوال کشى است. این دو شبستان با ایوان بزرگ در ضلع جنوبى مسجد واقع شده‏اند.

شبستان بزرگ این مسجد با چهل ستون شرقى که شش چشمه آن در مسیر خیابان قرار گرفته است. اکنون داراى 28 چشمه است که بر فراز 16 ستون آجرى مضلّع 24 نیم ستون حمل شده‏اند. این چشمه‏ها با 12 متر و عرض 32 متر طول، در نُه ردیف، داراى نُه درگاه به جانب صحن مسجد هستند و در برابر آن‌ها درهاى چهار لنگه شیشه پوش نصب شده است. این شبستان داراى محرابى آراسته به کاشى‌کارى گرهى است که به شبستان آیت اللَّه فیض  شهرت دارد. زیرا این محراب مصلّاى ایشان بود و در سال 1360 هـ . ق از سوى ایشان تعمیر و تزیین شد. بانى این شبستان، مرحوم حاج على نقى کاشانى است.

سر درِ ورودى مسجد از جلوخان، داراى ایوانى است به دهانه پنج، عرض سه و ارتفاع شش متر که با ازارة سنگى و جرزهاى آجرى و پوشش رسمى بندى آراسته به کاشى‏هاى دوالى و کاشى‌کارى‏هاى معقّلى تزیین شده است. در کمرگاه آن کتیبه‏اى از کاشى‏هاى خشتى با زمینه لاجوردى وجود دارد که روى آن خط سفید ثلث، آیة شریفة «انما یعمر مساجد اللَّه من امن بااللَّه...» نوشته شده است.

در انتهاى در ورودى مسجد، کریاس مجلّلى است به صورت هشت ضلعى مختلف الاضلاع که در طرف جنوبى و شمالى آن شاه‌نشینى ساخته شده است و از شاه‏نشین جنوبى چند در به مقبره بانى مرحوم حاج على نقى باز مى‏شود و از این مقبره مانند مقابر الشیوخ به محوطه قبرستان باز مى‏شده است که چون در اراضى قبرستان مستقلاتى بنا شد، هر چند مرحوم آیت اللَّه فیض یک قطعه زمین به نام برف انداز مسجد، به عرض سه متر پشت دیوار مسجد تهیه نمود، با این حال درهایى متعلّق به برف انداز هم مسدود گردید و در گوشه دیگر، کریاسى در مجاورت مقبره بانى بقعه دیگرى است که در سابق چهار طاقى مستقل و باستانى در کنار مقبره بابلان بود، مدفن 12 تن از سادات شریف و محدّثین قم است و چون سطح آن را بالا آورده‏اند، الواح قبور زیر آوار دفن گردیده است.

طرف غربى صحن مسجد به جاى سرداب محدود سابق، زیرزمینى وسیع از طرف مرحوم آیت اللَّه حاج میرزا ابوالفضل زاهدى، یکى از ائمه جماعات مسجد در سال 1285 هجرى ساخته شد.

این سرداب داراى آبدارخانه و انبار و جایگاه اعتکاف است. این سرداب متشکل از قسمت اوّل همان زیر زمین سابق بود که تجدید و تزیین گشت و قسمت دوّم که زیر شبستان بود بعداً به آن اضافه شد.

ازاره این زیرزمین از بهترین سنگ‏هاى مرمر شفاف و صیقلى بوده است و بالاى آن جرزها و جدار از آجر تراش و پوشش آن تیرآهنى با نقشه خفته رستى و آراسته به کاشى‌کارى معقّلى است که بر فراز 32 ستون لوله آهنى قرار گرفته است. در این زیرزمین دو محراب زیبا، هر کدام در یک قسمت آن ساخته شده است که جرزها و جبهه و بدنه آن با کاشى‌کارى معرّق خوش نقش و لعابى تزیین یافته است. این کاشى سه طرف محراب را فرا گرفته و لبه محراب به طره پیچ فیروزه فام ظریفى آراسته است و در سینه آن ترنجى از کاشى و درون آن کلمه «اللَّه جل جلاله» با خط ثلث طلایى رنگى از کاشى‏هاى خشتى به طول نُه متر که سراسر ضلع جنوبى قسمت موخّر سرداب را زینت بخشیده است و روى آن به خط ثلث سفید سوره مبارکه «و الشمس» نوشته شده است. در ضلع جنوبى سرداب نیز آبدارخانه و مخزن جامعى است که راهرو و مسجد که طرف بلوار قرار دارد، از بالاى آن مى‏گذرد.

در ضلع شرقى سرداب (زیرزمین) محوطه‏اى به عرض سه و ارتفاع دو و نیم است که زیر صحن مسجد قرار دارد و به وسیله در و پنجره‏اى از محوطه سرداب متمایز مى‏شود. همچنین جایگاهى براى اعتکاف است و احیاناً راهروى از جلو راه پله تا آبدارخانه است که جهت رفت و آمد خدمتگزاران مجلس هنگام تشکیل صفوف جماعت و یا لحظات اجتماع مردم در سرداب، استفاده مى‏شود. (البته همان گونه که قبلا بیان شد تغییراتى در ساختمان این مسجد روى داده است، امّا براى آن که مطالعه کنندگان محترم با ساختمان‏هاى قدیمى‏تر این مسجد آشنایى بیشترى پیدا نمایند، مطالب نوشته شده مربوط به آن زمان مى‏باشد.)

شبستان نوبنیاد غربى: روى قسمت مقدم سرداب ایوانی است و بر بالاى قسمت موخّر آن شبستانى است که کف آن از سطح مهتابى حدود یک متر ارتفاع دارد.

این بناى مجلّل به عرض 12، طول 32 و ارتفاع 8 متر با همکارى نیکوکاران زیر نظر حضرت آیت اللَّه زاهدى ساخته شده که داراى هشت درگاه نیم تنه به طرف بلوار، سه درگاه به خیابان آذر و هشت درگاه تمام به سوى مهتابى است که جلو آن‏ها درى آهنى شیشه پوش نصب شده است.

از این شبستان یک در مورّب در جهت زاویة شمال غربى،
محلّ تلاقى بلوار با خیابان وجود دارد و در طرفین این درگاه
و دریچه، نیم تنه و در جبهه آن کتیبه‏اى از این شبستان نیز
داراى ویژگى‏هاى مهم معمارى سنّتى ایران است. در سالیان
اخیر این مسجد به همّت حضرت آیت الله صافی گلپایگانی به
طرز بسیار زیبا و با شکوه تجدید بنا شد که شامل ایوان، گنبد، گلدسته و شبستان است.

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی