مزارات ایران و جهان اسلام

سایت علمی پژوهشی زیارتگاه های ایران جهان اسلام (امامزاده ، بقعه، آرامگاه، مقبره، مزار، گنبد، تربت، مشهد، قدمگاه، مقام، زیارت، معرفی عالمان انساب، کتابشناسی مزارات و زیارت و انساب

مزارات ایران و جهان اسلام

سایت علمی پژوهشی زیارتگاه های ایران جهان اسلام (امامزاده ، بقعه، آرامگاه، مقبره، مزار، گنبد، تربت، مشهد، قدمگاه، مقام، زیارت، معرفی عالمان انساب، کتابشناسی مزارات و زیارت و انساب

مزارات ایران و جهان اسلام
سایت علمی پژوهشی زیارتگاه های جهان اسلام (معرفی بیش از چهل هزار زیارتگاه)
جستجو



در اين وبلاگ
در كل اينترنت
آخرین نظرات
خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه وبسايت ایمیل خود را در کادر ذيل وارد نموده و دکمه ارسال به خبرنامه را بزنید. پس از تکميل مراحل ثبت نام و دريافت اولين ايميل از خبرنامه، روي لينک فعال سازي کليک نمائيد.

لطفا آدرس ايميل خود را وارد کنيد:

FeedBurner

طبقه بندی موضوعی

این آستان باشکوه در مرکز شهر بافق واقع شده و بنایى مفصّل و عالى است که بسیار مورد احترام مردم محل و اهالى یزد و کرمان مى‏باشد.

از حیث سبک بنا و گنبد و کاشى‏کارى و تزیینات داخلى هم، از آثار تاریخى و دیدنى در پهنه میان یزد و کرمان به شمار مى‏رود و جزو صد مزار باشکوه ایران اسلامى است. اصل بناى حرم، شامل یک اتاق به ابعاد 13×13 متر با چهار صفّه بزرگ مى‏باشد که گنبد مرتفع و مدوّر بقعه بر آن استوار است.

دور بدنة اتاقِ مرقد، با کاشى‏هاى مسدّس لاجوردى و با حاشیه سیاه و سفید ـ کار قرن هشتم و نهم هجرى که در مساجد و مزارات یزد مرسوم بوده ـ پوشیده شده و لبه غرفه‏هاى فوقانى مشرف به صحن اصلى مزار نیز با همین کاشى‏ها مزیّن گردیده است.

سقف مقرنس گنبد در داخل (از طرف مغرب) و دیواره و گوشواره‏هاى زیر گنبد رنگ‏آمیزى و نقّاشى شده و طرح‏هاى بدوى، امّا زیبا در آن به کار رفته و بر عظمت بنا افزوده است. در بدنه مغرب گنبد، شعرى با رقم (عمل و نذر ملاحسن نقّاش بافقى 1281 ﻫ . ق) رنگ‏آمیزى شده است.

در بدنه دیوار سمت راست، محراب گچ‏برى ظریفى دیده مى‏شود که آیات قرآنى و عبارات دعایى آن خطّ حسین یزدى و عمل حسن ولدین جعفر (کذا) استاد معمارباشى است.

در بالاى ضریح اشعارى در مدح امامزاده سروده و قلم‏زنى شده که از قرار ذیل است.

این همـایون بـارگاه بنده خـاص خــداست‏

مــدفن فـرزند مـوسى، مظهر جود و سخاست‏

پــاره قلــب پیمبر، ســرو بوسـتان بتــول‏

معدن جـود و کـرامت، منبع صـدق و صفاست‏

نسـل پاک مـوسى جـعفر امـــام هفتـمین‏

آن کـه از بیداد هـارون کُشــته راه خــداست‏

گـوهر بحـر کـرامت شـد در این وادى نهان‏

این زمین میعادگاه دوست وبى‏چون و چراست‏

بافق و اهلش را ازاین گوهر شرف زاید شرف‏

خــاک این ســامان زین گنج ایمان پُربَهاست‏

هر که رو بر درگهش از روى اخلاص درآورد

بى‏تامّل، حــاجتش زآن قبله حـاجـت رواست‏

مسـتمندان را معـین و بى‏پناهــان را پـناه‏

فیـض او بى‏حدّ و حصر و لطف او بى‏منتهاست‏

هیچ کـس را نامـید از درگـه لطفـش نکرد

آیت فیـض و عـنایت مظـهر جـود و عطاسـت‏

هست این مطلب یقین ما که این بحر کَرَم‏

بهر باران همچو جدّ خویشتن مشکل گشاست‏

بارها از حضرتش کشف و کـرامت دیده‏اند

این حقیقت مـورد تصــدیق اصـحاب ولاست‏

گر بر این درگاه با چشـم بصیرت بنگـرى‏

نـور حقّ پیوسته ساطع از زمین تا بر سماست‏

قدسیان بهر طوافش روى بـر این آسـتان‏

بانک بردارند کـه این جـا روضه اهل صفاست‏

در غرب بقعه، قسمت بالاسر امامزاده اتاقى است که به اتاق حضرت ابوالفضل العبّاس مشهور مى‏باشد. دو طرف آن را پنجره‏هاى مشبّک نقره‏اى کار گذاشته‏اند و به آن
متوسّل مى‏شوند.

اصل صحن و مدخل حرم از جانب مشرق است و دو در از صحن اصلى به داخل حرم باز مى‏شود که یکى مخصوص خواهران و دیگرى مربوط به برادران است. شبستان‏هایى دور تا دور حرم را فراگرفته و با کاشی‌های رنگی زیبا تزیین شده است. مسجدى در غرب بقعه مى‏باشد که متّصل به حرم و رواق است و توسّط چهار در به حرم و یک در به خیابان راه مى‏یابد. کلّ مجموعه حرم 7500 مترمربع است که از این میان 3500 متر را خود امامزاده عبداللَّه و حرم را شامل مى‏شود و الباقى، صحن و دیگر امکانات آستانه است. دویست متر فضا را نیز اخیراً به حسینیه دوازده امام اضافه نموده‏اند.

گنبد بنا که در نوع خود بسیار جالب و باشکوه است، از داخل به صورت عرقچینى به قطر 12 متر و ارتفاع آن از سطح زمین 5/24 متر و از سطح بام بیش از 12 متر و بر ساقه‏اى حدود دو مترى استوار مانده است.

در شرق بقعه، پایین پاى امامزاده، درى بسیار عالى و باشکوه از آب طلا نصب است که سازنده آن احمد و عبّاس پروش، قلم‏زنى آن توسّط عبّاسپور، نجّارى آن توسّط حاج نعمت‏اللَّه حیدرزاده و
سازنده میناى آن جواد لباف است. دو در ورودى دیگر حرم که به نام فضل و حافظ مشهور بوده، اینک به در حضرت ابوالفضل شهرت پیدا کرده است.

در سبک و بناى معمارى آرامگاه، مطالب جالب و خواندنى را در نشریات مختلف مى‏توان دید؛ حتّى برخى از صاحب‏نظران در همان مرحله اوّل ورود به آرامگاه امامزاده، با شباهتى که بین این بقعه با آثار قبل از اسلام وجود دارد، آن را با آثار سبک میتراییسم مشابه مى‏دانند. تعدادى از آنان احتمال اینکه ساختمان از روى نقشه و طرح‏هاى معابد قبل از اسلام ساخته شده باشد را داده‏اند. برخى حتى به آتشکده بودن این ساختمان، قبل از دفن امامزاده عبداللَّه اشاره کرده‏اند و دلیل آن را شباهت این سبک از معمارى با معابد زردشتیان مى‏دانند. گرد بودن گنبد باشکوه امامزاده عبداللَّه از نظر معمارى بسیار قابل توجّه است. از نظر معمارى ساختمانِ بقعه، آن را مربوط به قرن پنجم هجرى و با شواهد موجود تا قرن هفتم هجرى مى‏دانند.

استاد ایرج افشار پس از بازدید از این بقعه درباره آن مى‏نویسد:

آثار مخطوط و منقور آن به ترتیب ورود به امامزاده بدین شرح است.

1. دو تخته آجر پخته که اندازه آن بین آجر خطایى و نظامى است و بر سر در نصب است و یک قطعه سنگ میان آن دو تخته آجر قرار گرفته و بین دو آجر، سه بیت شعر به خطّ نستعلیق منقور و پخته شده است که ذکرش خواهد آمد.

2. در وسط دو قطعه آجر معرّفى شده در فوق، یک سنگ تراشیده به خطّ نسخ با این عبارت نصب است:

«بسم‏اللَّه الرحمن الرحیم، الحمداللَّه ربّ العالمین، صلّى‏اللَّه على محمّداً نبیّه و على ولیّه، و بعد چون حکّام سابق دارالعباده یزد و مباشرین موافق دفاتر دارالعباده یزد مطالبه عشر و سایر رسومات دیوانى از قنات طاهرآباد واقعه در قصبه بافق که وقف است بر جناب امامزاده واجب التعظیم عبداللَّه‌بن موسى‌بن جعفر ـ سلام‏اللَّه علیه ـ مى‏نمودند و از جهت مخارج بقعه شریفه در عهده تعویق بود، لهذا بندگان ذى شوکت و شأن مقرّب الخاقان محمّدخان حاکم به سعى و اهتمام عالى‏جاه محمّد حسن‏خان بیگدلى نایب وقت بافق و بهاباد، قنات مزبور را از عشر و سایر رسومات دیوانى معاف داشته، لعنت خدا و نفرین رسول بر کسى باد که من بعد مطالبه نماید! حرّره فى شهر واجب المرجّب سنته 1424 ﻫ . ق.»

3. طاس مسى بزرگ سقّاخانه امامزاده که کنده‏کارى است و بر دوره آن نوشته است:

[بعد از ذکر نام دوازده امام‏] «وقف موبّد شرعى و حبس مخلّد اسلامى نمود عالى حضرت، گرامى منزلت، سلالة السادات و الاعیان، آقا میرمحمّد بن آقا میرعبّاس بافقى این طاس را مع سه طاس کوچک دیگر بر اهالى قصبه بافق که در مجامع و مجالس تعزیه سیّدالشهدا آب نموده، بیاشامند و آن را نفروشند و نخرند و او را از قصبه مزبور بیرون نبرند و به هیچ وجه تغییر ندهند، مگر جهت مصلحت شرعى، ملعون است کسى که خلاف وقف عمل نماید! و کان ذلک به تاریخ شهر ذى حجة الحرام سنة 1226 ﻫ . ق.»

4. سنگ تاریخ آب انبار امامزاده که از محلّ منصوب گردیده خارج شده است و فعلاً در انبار امامزاده نگاهدارى مى‏شود. این سنگ به اندازه 32×45 سانتى‏متر است و به خطّ نستعلیق بر آن این ابیات منقور شده است:

امــروز به دور شـاه عبّاس‏                 کـز عـدل، شدسـت ظلـم نایاب‏

آهـو با شـیر کرده وصلـت‏                 با برّه شدست گــرگ همخـواب‏

در بافق به حضرت قتابیک‏                توفـیق رفیق شـد به هــر بـاب‏

آب انبـارى سـبیل فـرمود                 در راهِ خـــدا کــریم وهّــــاب‏

عقلم تاریخ برکه مى‏جست     ‏            از غیب رسید حوض پرآب (1901)

5. بر دیوار جنوبى اتاق ورودى، قطعه سنگى مورّخ 1295 ﻫ . ق با مطالب مفصل که به خطّ نسخ بر آن نقر شده نصب است که حکایت از وقف برخى از آب منطقه بر بقعة امامزاده عبدالله دارد که

1. از آثار نفیس و ظریف امامزاده، درِ بزرگ سیاه رنگ آلت سازى شده‏اى است که میان اتاق اصلى بقعه و اتاق مدخل قرار داشت.

این بناى باشکوه به شماره 901 در تاریخ 2/9/1379 در فهرست آثار ملّى ایران به ثبت رسیده است.

شهرت محلّى‏: به اعتقاد اهالى، شخصی مدفون در بقعه، امامزاده عبداللَّه بن موسى‏بن جعفر ‰، برادر امام رضا ‰ و فرزندِ بلافصل امام هفتم ‰ است. این ادّعا در دو تخته آجر پخته که اندازه آن بین آجر خطایى و نظامى مى‏باشد، در سه بیت در سر در بقعه نصب است که بدین شرح مى‏باشد:

این بارگه که بر شده از چـرخ چارمین‏

وز رشک اوست عرش برین دایماً غمین‏

هم طعنه مى‏زند  زصفا بر ریاض خـلد

شـاهـان نهند بر درشـان از  دب جبین‏

خواهى اگرشناسى و دانى تو صاحبش‏

عـبداللَّه بن مـوسى‏کـاظـم ظـهیر دین‏

طبق اشعار فوق، امامزاده عبداللَّه بن موسى ‰ ملقّب به ظهیرالدّین است که در محاوره مردم نیز به این لقب خوانده مى‏شود.

همین ادّعا در اشعار شعراى محلّى نیز به وضوح آشکار است؛ سراینده‏اى به نام راجى، در یک ثلاثى امامزاده عبداللَّه را فرزند امام هفتم‰ دانسته و مى‏نویسد:

این آستانه‏اى اسـت کـه شـاهانِ با نسب‏

بوسـند زافـتخــارش زمـین وى از ادب‏

این سـیّدى کـه گشته شفا گرد مرقدش‏

عبداللَّه است و موسى جعفر او راست اَب‏

راجى به بوى مُشک زخاکش که از شرف‏

گر خوانمش ریاض جنان نُبوَد این عجب‏

اشعار دیگرى گویاى این ادّعا است که در کتاب مزارات یزد به آن اشاره شده است.

در کتاب تاریخ بافق، ورود امامزاده ظهرالدّین عبداللَّه بن موسى بن جعفر‰ به بافق و شهادت او به دست مخالفان، به تفصیل نگاشته شده است. امّا این شهرت تنها از زمان صفویّه بر بقعه نهاده شده و از طرفى، لقب ظهیرالدّین تنها میان ساداتى که از نسلِ امام جعفرصادق ‰ بوده، متداول و استعمال شده است که برخى از نوادگانِ امامزاده جعفر ‰ یزد در قرن ششم و هفتم از این لقب استفاده مى‏کردند.

درباره شخصیّت مدفون در این بقعه سه قول است؛ عدّه‏اى با توجّه به گفتار محمّدمفید مستوفى بافقى که مى‏نویسد: «حضرت شاه نعمت‏اللَّه ولى به بافق آمده و بعد از دریافت شرف زیارت حضرت امامزاده واجب التعظیم و التکریم، امامزاده عبداللَّه بر در مزار منوّر لحظه‏اى جلوس نمود، تصوّر مى‏کنند این مزار متعلّق به جدّ شاه نعمت‏اللَّه ولى است که بر ما معلوم نیست در چه زمانى در این‌جا به شهادت رسیده است.

مدّعیان این قول، دلیل خود را از کتاب رساله اسدیّه اقتباس نموده‏اند که وى ضمن شمارش اجداد شاه نعمت‏اللَّه ولى، از ظهیرالدّین عبداللَّه نام مى‏برد و نسب وى را به این ترتیب ذکر مى‏نماید: ظهیرالدّین عبداللَّه بن تاج‏الدّین یحیى بن محیى‏الدّین هاشم بن کلیم‏الدّین موسى بن قوام‏الدّین جعفربن فخرالدّین صالح بن حاتم بن زین‏الدّین على بن صدرالدّین ابراهیم بن ابى‏ابراهیم على بن محمّد بن اسماعیل بن امام جعفرصادق ‰.

چنان که سیّدظهیرالدّین عبداللَّه در قرن پنجم هجرى مى‏زیسته و این بارگاه نیز پس از آن ساخته شده و قبلاً به عنوان معابد اسلامى گمان زده مى‏شد، این قول را تقویت مى‏دهد.

احتمال دوّم، که با داستان هجرت و شهادت امامزاده عبداللَّه به بافق هم‏خوانى دارد، وى را از نوادگان امام موسى‏کاظم ‰ و نسب شریف وى را عبداللَّه بن جعفر بن محمّد العابد بن امام موسى‏کاظم‰ مى‏دانند و چنین قایلند که وى از جمله مهاجران به کرمان بوده که پس از درگیرى با خوارج در حدود سال 296 ﻫ . ق، زخمى و به این حدود پناهنده و سرانجام به شهادت رسیده است. گزارش فوق با آنچه در منطقه کرمان اتّفاق افتاد، هم‏خوانى دارد؛
امّا هیچ دلیلى از مهاجرت عبداللَّه بن جعفر بن محمّد العابد
به کرمان در دست نیست و این شخص در کتب انساب مجهول
به نظر مى‏رسد.

قول سوّم، که از اهمیّت ویژه‏اى برخوردار است و با واقعیّت نیز نزدیک‏تر و با داستان شهادتِ امامزاده عبداللَّه هم‏خوانى دارد، او را از نوادگانِ امام هفتم ‰ و نسب شریف وى را با چهار واسطه به این صورت ذکر مى‏نماید: سیّدعبداللَّه بن حمزه بن احمد بن ابراهیم المجاب بن محمّد العابد بن امام موسى‏کاظم ‰ .

وى سیّدى جلیل‏القدر، عظیم الشأن و بسیار بزرگوار بود. پدرش، سیّدحمزه همچون اکثر سادات موسوى از نسل ابراهیم المجاب در سیرجانِ کرمان سکونت داشته و در روستاى تکیه چهارگنبد، داراى گنبد و بارگاه عظیمى است. او مکّنى به ابوحمد و صاحب دو فرزند به اسامى محمّد و ابوعبداللَّه احمد مى‏باشد. ابن مهنّا، جعفر و عبداللَّه را بر تعداد فرزندان وى افزوده و آنان را بلا عقب ذکر مى‏نماید.

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی