مزارات ایران و جهان اسلام

سایت علمی پژوهشی زیارتگاه های ایران جهان اسلام (امامزاده ، بقعه، آرامگاه، مقبره، مزار، گنبد، تربت، مشهد، قدمگاه، مقام، زیارت، معرفی عالمان انساب، کتابشناسی مزارات و زیارت و انساب

مزارات ایران و جهان اسلام

سایت علمی پژوهشی زیارتگاه های ایران جهان اسلام (امامزاده ، بقعه، آرامگاه، مقبره، مزار، گنبد، تربت، مشهد، قدمگاه، مقام، زیارت، معرفی عالمان انساب، کتابشناسی مزارات و زیارت و انساب

مزارات ایران و جهان اسلام
سایت علمی پژوهشی زیارتگاه های جهان اسلام (معرفی بیش از چهل هزار زیارتگاه)
جستجو



در اين وبلاگ
در كل اينترنت
آخرین نظرات
خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه وبسايت ایمیل خود را در کادر ذيل وارد نموده و دکمه ارسال به خبرنامه را بزنید. پس از تکميل مراحل ثبت نام و دريافت اولين ايميل از خبرنامه، روي لينک فعال سازي کليک نمائيد.

لطفا آدرس ايميل خود را وارد کنيد:

FeedBurner

طبقه بندی موضوعی

بقعة این امامزاده در 42 کیلومترى شمال شرق شهر چترود، در روستاى بى‏بى حیات قرار گرفته است. بقعه بر فراز تپّه‏اى مشرّف بر روستا و کوه‏هاى اطراف با چشم اندازى زیبا واقع شده و مورد احترام و اعتقاد اهالى است.

از تاریخ بناى نخستین آن اطّلاعى نیست، امّا به صورت خشت و گل با گنبدى مطبق بوده است. در حدود یک قرن پیش، ابراهیم خان، حاکم خنامان آن جا را توسعه داد و بازسازى کرد و
بناى کنونى را پى کند. پنجاه سال بعد، سیّد عندلیب استرآبادى قسمتى از مجموعه را اضافه نمود و بیست سال بعد از او، شخصى به نام طلایى صحن و سرایى ساخت و حسینیه‏اى نیز به بقعه اضافه کرد. در دو دهه گذشته نیز، زایرسرا، حمام، فضاى سبز و دیگر امکانات رفاهى به امامزاده اضافه شده، که جملگى مورد استفاده مردم قرار می‌گیرد.

اصل بنا به صورت مستطیل ساخته شده که دور تا دور آن را شبستانی تعبیه نموده‏اند. ورودی اصلى حرم، در غرب بقعه قرار دارد که شامل ایوان بزرگى به ارتفاع 9 متر است و در دو طرف آن دو ایوان کوچک قرار دارد که در زیر هر کدام دو اتاق تعبیه شده است، تمام دیوارهاى ایوان با کاشى فیروزه‏اى معرّق در زمینه گل و بوته تزیین شده است. دور تا دور این ایوان تعداد 13 حجره قرار دارد که به زیبایى صحن مطهّر افزوده است.

پس از عبور از ایوان، به اتاق هشت‌ضلعى مى‏رسیم که هر یک از اضلاع آن 2 متر و از چهار جهت درى به شبستان‏هاى پشت راه مى‏یابد. این اتاق که مرقد امامزاده در آن است، قدیمى‏ترین بخش آرامگاه به شمار مى‏آید و داراى مقرنس کارى‏هاى ظریفى است. در وسط این بنا، ضریحى آهنى به ابعاد 1×2 متر و به ارتفاع 2 متر قرار داشت که در سال 1383 ضریح جدید مطلا ساخت اصفهان در بقعه نصب شد. در درِ ورودى ضریح کتیبه‏اى است به این مضمون: «ضریح مرقد مطهّر حضرت فاطمه صغرى‏ بنت موسى بن جعفر‰ مشهور به بى‏بى حیات در سال 1383 با همکارى هیئت امنا و اداره اوقاف شهرستان کرمان ساخته و نصب شده است. ساخت و قلم‏زنى سیّد على کاظمى اصفهان».

برفراز بقعه، گنبدى دو پوش قرار دارد که از داخل به صورت عرق‏چینى خوابیده
به ارتفاع چهار متر
و از خارج به شکل کلاه‏خودى به ارتفاع هشت متر است که با رنگ سبز رنگ‌آمیزی شده است.

این بقعه داراى یک صحن در شمال شرقى است که خارج از محوّطه اصلى امامزاده و نزدیک پارکینگ است. صحن شرقى که نسبت به دو صحن دیگر، بزرگ‏تر است و در آن 12 زایرسرا، انبار، آشپزخانه کشتارگاه و یک سقّاخانه قرار دارد.

یک کاروانسراى قدیمى هم در حوالى بقعه وجود دارد که کتیبه‏اى در بالاى سر درِ آن نشان مى‏دهد که این محل در سال 1312 هـ . ق توسّط ناصرالدّین شاه قاجار به اتمام رسیده است.

از مهم‏ترین مشکلات موجود اهالى روستاى بى‏بى حیات و این بقعه، کمبود آب است. این در ایّام تعطیل و ایّام ماه محرم و صفر که زایران بسیارى به زیارتگاه مى‏آیند، بیشتر مشهود است. طرح جامع توسعه این آستانه در دستور کار اوقاف با نظارت سازمان میراث فرهنگى و صنایع دستى و گردشگرى قرار گرفته و در حال اقدام آن هستند.

این بناى ارزشمند به شماره 21488 و در تاریخ 7/12/1386 به ثبت آثار ملّى و تاریخی رسیده است.

شهرت محلّى نسب: بر روى ضریح مطهّر امامزاده، نام وى،
فاطمه صغرى‏ بنت امام موسى کاظم‏ ‰ معروف به بى‏بى حیات، معرّفى شده است.

در کتاب فرهنگ جغرافیایى در این درباره مى‏نویسد:

«زیارتگاهى به نام بى‏بى‏حیات در داخل آبادى است؛ نام آن را فاطمه صغرى منسوب به خواهر امام رضا ‰ مى‏دانند».

در کتاب رساله دهات کرمان، روستاى بى‏بى حیات را وقف بر آستانه حضرت بى‏بى حیات مى‏داند. هم چنین آب دشتویه را وقف این مزار نوشته، امّا از نام بى‏بى حیات سخنى به میان نیاورده است.

محمود متدیّن (همّت) دربارة این مزار مى‏نویسد: «بى‏بى حیات که بقعه و ضریح دارد، واقع است ما بین راه زرند و خنامون. دهاتى‏هاى اطراف به صاحب این آرامگاه که مى‏گویند یکى از دخترهاى موسى بن جعفر ‰ است، اخلاص زیاد دارند و قریب یک‏ماه و نیم که از عید نوروز بگذرد همگى روى به این مکان مى‏آورند و در بعضى از روزها تعداد زوّار به هفت هزار نفر بلکه بیشتر مى‏رسد...»

او هم چنین ضمن معرّفى مزار بى‏بى دختر مى‏نویسد: «هویّت بى‏بى دختر معلوم نیست. ولى مردم اختیار آباد و کویرات مى‏گویند دختر موسى بن جعفر ‰ و خواهر بى‏بى حیات است.»

کتاب زیارتگاه‏هاى رفسنجان دربارة وى مى‏نویسد:

«امامزاده بى‏بى حیات به همراه برادرش امامزاده عبّاس از شیراز به کوه پنج سیرجان آمدند و مورد حمله قرار گرفتند، که از بین آنها امامزاده عبّاس در کنار گیودرى شهید شده، امامزادگان دیگر پراکنده شدند و امامزاده بى‏بى حیات با جمعى از سادات از راه رودخانه گیودرى به سمت تنگناى لنگر عزیمت کردند و دشمنان به تعقیب آنان پرداختند و امامزاده بى‏بى زهرا را در مقابل قلعه لنگر شهید کردند. چنین مشهور است که دیگر امامزادگان از راه رودخانه به سمت کوهپایه خنامان رهسپار شدند تا از طریق راه لوت به طوس بروند. مخالفین که آنها را تعقیب مى‏کردند در ابتداى کوهستان خنامان رو به رو مى‏شوند و در حوالى چاروک محاربه عظیمى اتّفاق مى‏افتد. در این جنگ امامزاده شاه چهل تن زخمى مى‏شود و از ادامه راه باز مى‏ماند. بى‏بى حیات با همراهان از راه کوه و ندنو به میان کوه لاسیا مى‏روند و در حوالى ششتوییه در کوه پنهان مى‏شوند که گفته شده به اتّفاق همراهان مدّتى در آن کوه به سر مى‏برند، سپس به درون باغى در نزدیکى مزار فعلى آمدند و چون مردم آن جا آن‏ها را مشاهده کردند و از زنده ماندن ایشان اطّلاع یافتند او را به بى‏بى حیات لقب دادند، از آن به بعد آن باغ به بى‏بى حیات معروف شد، پس از چند روزى تحمّل در آن باغ، بنا به درخواست ساکنین، از آن جا به محل مزار فعلى آمدند و در آنجا خیمه بر پا نمودند. مدّتى نگذشت که دشمنان به جست‏وجو پرداختند و سرانجام آنها را شناسایى و بى‏بى حیات و دو نفر از همراهانش رابه شهادت رساندند. که
یکى از آنها کنیز امامزاده و دیگرى دایى بى‏بى حیات بوده است. احتمال زیاد دارد که این‏ها توسّط عبداله بن طاهر، حاکم کرمان شهید شده باشند».

وى نسب امامزاده را فاطمه صغرى بنت امام موسى کاظم‏ ‰ مى‏داند.

در کتاب گذرى بر شهر چترود، بى‏بى حیات، بى‏بى رقیّه معرّفى شده و مى‏نویسد:

«گذرگاه بى‏بى حیات دختر موسى بن جعفر، با زایر سرایى در جنب آن، از جاذبه‏هاى منحصر به فرد این روستا است.

در باب بى‏بى رقیّه، اهالى معتقدند: بى‏بى رقیّه براى دیدن امام هشتم‏ ‰ راهى مشهد مقدّس بوده، در این محل به علّت بیمارى دار فانى را وداع مى‏گوید، بعضى بر این عقیده‏اند که، به این علّت ایشان را «بى‏بى حیات» نامیده‏اند که از دست دشمنان به این روستا پناهنده، امّا به دست دشمن نیفتاد و زنده ماند. مردم هم شایعه شهادت ایشان را باور نکرده، گفتند بى‏بى حیات زنده است، از آن پس، این محل به «بى‏بى حیات» معروف شده است.

بنابراین دربارة این مکان، دو داستان مختلف و دو شجره نامه متفاوت ذکر کرده‏اند. اما قول اوّل، که بخصوص داستان مؤلّف زیارتگاه‏هاى رفسنجان، بافته ذهن او و مسموعات اهالى است، هیچ ارزش تاریخى و استنادى ندارد. بخصوص این که وى او را خواهر عبّاس بن موسى‏ ‰ مى‏داند و وى را شهید شده به دست مخالفان در گیودرى ذکر مى‏کند که بطلان این دیدگاه به تفصیل در کتاب مزارات کرمان اشاره شد.

براى اثبات این مطلب که فاطمه صغرى دختر امام موسى کاظم‏‰ به ایران مهاجرت ننموده، گزارشات متقنى در دست است که به آن اشاره مى‏شود.

ردّ قول اوّل: با یک نگاه گذرا به اسامى اولاد ائمه‏ ‰ ملاحظه مى‏کنید که همه امامان، یک یا چند دخترشان را «فاطمه» نام نهاده‏اند.

حضرت امام على‏ ‰ که نام مادرش و همسرش فاطمه بود، یکى از دخترانش را نیز فاطمه نامیده است. برخى از امامان شیعه‏ Œ بیش از یک دختر را «فاطمه» نام نهاده‏اند، که از آن جمله حضرت امام موسى بن جعفر ‰ است، که حداقل نام دو تن از دخترانشان «فاطمه» است.

سبط بن جوزى، دانشمند معروف اهل سنّت در قرن هفتم، به هنگام شمارش از اولاد حضرت امام موسى کاظم‏ ‰ از چهار دختر آن حضرت به نام فاطمه به شرح زیر یاد کرده است:

1. فاطمه کبرى‏

2. فاطمه وُسطى‏

3. فاطمه صُغرى‏

4. فاطمه اُخرى‏.

علامه مجلسى  نیز به پیروى از ابن جوزى در کتاب ارزشمند «بحارالانوار» از «فواطم اربعه» یاد کرده است.

حضرت معصومه‏سلام اللَّه علیه همان فاطمه کبرى است که در شهر قم مدفون است.

فاطمه صغرى مشهور به «بى‏بى هیبت» در آذربایجان شوروى در جنوب «بادکوبه» مدفون است.

اما ما این نظریه را نیز قبول نداریم، زیرا با توجّه به تزویج نکردن دختران امام موسى بن جعفر ‰ مشکل است که او به آن جا سفر کرده باشد، مگر این که با اقرباء خود به آن محال رفته، که
چنین قبورى در آذربایجان وجود ندارد. از طرفى علّامه نسّابه
سیّد یحیى بن حسن بن جعفر الحجه معروف به عبیدلى نسّابه، متوفّاى 277 هـ . ق در کتاب اخبار زینبات مى‏نویسد: فاطمه صغرى با قاسم طیّب بن محمّد الدیباج ابن امام جعفر صادق‏ ‰ ازدواج نمود و براى وى یک فرزند به نام زینب آورد. فاطمه به اُمّ الذّریه مکنّى بود. او هم چنین درمبحث زینب بنت امام موسى کاظم‏ ‰ مى‏نویسد: زینب با همسر خواهرش قاسم بن محمّد بن جعفر الصادق‏ ‰ به مصر رفت. طبق این گزارش وجهى براى مزار فاطمه صغرى در آذربایجان شورى و بى‏بى حیات کرمان نخواهد بود. ما معتقدیم که در آذربایجان فاطمه دختر موسى الاعرج بن جعفر بن محمّد بن ابراهیم بن محمّد بن عبیداللَّه بن امام موسى کاظم‏ ‰ مدفون است که پدرش به صاحب طوق مشهور بود و در سال 478 هـ . ق در آذربایجان قیام کرده، پس از دست‏گیرى و تحمّل هفت سال زندان عاقبت به شهادت رسیده است.

گفته مى‏شود که «فاطمه وسطى» در اصفهان مدفون است و اینک آرامگاهى به او در اصفهان معروف است که به ستّى فاطمه خوانده مى‏شود.

«فاطمه اُخرى‏» ملقّب به «فاطمه طاهره» در رشت مدفون و به «خواهر امام» مشهور است که حرم با صفایى دارد.

بنابراین مزار کنونى در روستاى بى‏بى حیات، نمى‏تواند از آن فاطمه صغرى بنت امام موسى کاظم‏ ‰ باشد.

ردّ قول دوّم: چنان که گفته شد، برخى تصوّر نمودند که بى‏بى حیات، رقیه دختر امام موسى کاظم‏ ‰ است که جهت ملاقات امام رضا ‰ به کرمان متوارى و بر اثر بیمارى وفات مى‏نماید.

این گزارش نیز جاى تردید دارد، زیرا ابن عنبه کرمانى که خود در چترود مى‏زیسته، در همان جا وفات کرده، از بزرگان علم انساب بوده‏است. چگونه این گزارش را در کتاب خود ذکر نمى‏نماید. وانگهى شیخ مفید  از هاشمیّه کنیز رقیه دختر امام موسى‏ ‰ نقل مى‏کند که: محمّد بن موسى‏ ‰ همیشه با وضو و دایم در نماز و سجده بوده...

از آنجایى که این داستان مربوط به هنگام سکونت رقیه و محمّد دو فرزند امام موسى کاظم ‰ در مدینه است و گزارش دیگرى از خروج وى در دست نیست، خود دلیل دیگرى از عدم مهاجرت وى به کرمان‏ایران دارد. زیرا مزارات دیگرى به وى در اصفهان، شیراز و خراسان منسوب است که ما در کتاب دانشنامه جامع بقاع و اماکن متبرکه به بررسى آنان پرداختیم.

با تمام این تفاصیل، ما منکر مزارى به نام فاطمه صغرى در روستاى بى‏بى حیات نیستم. زیرا شهرت این نام بر بقعه بیشتر از رقیه است، به هر حال از نسب واقعى او نیز خبر نداریم و یقین داریم که دختر امام موسى کاظم‏ ‰ نیز نیست. این احتمال که وى از نوادگان امامزاده ابراهیم المجاب بن محمّد العابد بن امام موسى کاظم‏ ‰ باشد بعید نیست.

همایون کرمانى، شاعر سخن سراى کرمان، شعرى بلند در مدح و منقبت امامزاده بى بى حیات و فرزندان امام موسى کاظم‏ ‰ دارد که در اینجا به آن اشاره مى‏شود:

دیدم به خواب، دوش که گیتى منوّر است‏

گفتى به شب، طلیعه خورشید خاور است‏

گفتى فضـاى خــانه و کـاشانه در مشام‏

همچـون هـواى گلشن مینو معطّـر است‏

دیدم فــرشته آمــده از آســمان فـرود

در چشمه‏ها ترنمـى از آب کــوثر است‏

بــزم دلــم ز پــرتو مــاهى جهـانفروز

رشک سپهــر با همه تابنده اختــر است‏

گفتـم به دل که؛ پرتو این ماه از کجاست‏

وین آفتاب از چه و یار و چه کشور است؟

این عطــر دلـنواز گر از زلف حور نیست‏

بهــر چـه با نســیم بهشتى برابر است؟!

دل گفت کـاین فـرشته خصال حیاتبخش‏

«بى‏بى حیات» دختر «موسى بن جعفر‰» است‏

این شـاهـدخت زینب عصمـت پنـاه را

زى «قم» نگر که «حضرت معصومه» خواهر است‏

سلطان دین، رضـا‰ که بلند آسـتان او

بر عـرش سایه افکند ـ او را برادر است‏

مـاه دو هفته ایست که در ســن چـارده‏

همـواره در محـاق زخصم ستمگر است‏

عَذر است هم چون مریم و او را مسیح نیست‏

روح القدس اگرچه او را یار و همسر است‏

گر بارگاه اوست به «کرمان» شگفت نیست‏

خـورشید از کـرم همه جا نورگستر است‏

مــأمـون که راند بر سر «آل على» ســتم‏

زان جـور، شــرمسار به نزد پیمبر است‏

اولاد پاک «ســاقى کــوثر» به هـر دیـار

بنگــر شهید تیـغ شــریران ابتــر است‏

روى فسـونگـــران ستمـگــر سـیاه باد

رخشنده تا ســتاره زهــراى ازهر است‏

وصف على و آل، همایون بگـو که خوش‏

بال همــاى لطف الهـیت، بـر سـر است‏

شعر دیگرى که آقاى ماشاءاللَّه اکبرى، سروده است، در حرم مطهّر بر تابلوین خطاطى و بر دیوار ایوان نصب شده که از قرار زیر است:

دختر موسى بن جعفر گوهر والاست این‏

نور چشم مصطفى محبوبه زهراست این‏

جـد ایشان مرتضى شد رهنماى مسلمین‏

کوکب رخشنده‏اى در عالم بالاست این‏

در دهى سکنى گزید، نام آن شد «بى‏بى حیات»

همچون مرغ نغمه خوان بر شاخه طوبى است این‏

ساکن اینجاست دور از خانه و ایل و تبار

چون غزال گمشده در دامن صحراست این‏

مظهـر احسان و تقوى، منبع جو دو کرم‏

معجزت عیسى بن مریم در همه دنیاست این‏

خواهر معصومه باشد در دیار غربتى ساکن‏

گفتمش اخت الرضا اندر جهان پیداست این‏

گلشـن جــاوید احمــد بلبل باغ حسن‏

گـوهر بحــر معارف لولو لالاست این‏

معنى آیات قـــرآن شـعشع نور خــدا

مظهـر جود و کرم در عالم معناست این‏

یاد آرد بارگاهش در نظر چون مطّلع الانوار حق‏

راه پاکش «اکبرى» چون جنّت المأواست این‏

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی